Drugi tom o Evi’Deth zaczyna się jak duszny thriller i szybko przeradza w jazdę bez trzymanki. Cela, brak powietrza, a za progiem korytarze prowadzące jeszcze głębiej w ziemię. Tu nie odmierzamy godzin: „Po co nam mierzyć przemijanie? Po co nam noc i dzień?”.
Pod ziemią czas jest umową, a prawo — narzędziem najsilniejszych. W Nyrinith’ Do’val rządzą deina, mroczne elfki, które o współczuciu mówią tylko wtedy, gdy trzeba kogoś do czegoś przekonać. Mężczyźni? Są, ale funkcjonują jako służba, a ich wartość liczy się użytecznością. Ten odwrócony porządek nie jest wyłącznie fajerwerkiem światotwórczym — napędza fabułę, testuje granice bohaterów i czytelnika, a przy okazji stawia pytania o to, co jeszcze jest kulturą, a co już przemocą ubieraną w religijny kostium. To ważne, bo Miasto kusi zmysłowością, a jednocześnie obnaża mechanikę władzy, w której namiętność bywa instrumentem kontroli. Autorka idzie tu po cienkiej linie: nie ucieka od erotyki i brutalności, ale nie fetyszyzuje ich — pokazuje konsekwencje.
Bohaterka, która dźwiga całość
Oś fabuły spoczywa na barkach Evi’Deth — i to bardzo dobre wieści. Bohaterka jest charyzmatyczna, ale nie teflonowa. Popełnia błędy, potrafi ryzykować „po bandzie”, a mimo to trzyma się własnego kodeksu. W tym tomie mocniej rozkwita jej magia: nie jako gadżet do efektów specjalnych, tylko jako przedłużenie charakteru. To, jak Evi używa mocy, zawsze coś o niej mówi — o lojalności, o granicach, o gotowości, by wziąć odpowiedzialność. Ważne, że autorka nie rozmywa jej kręgosłupa; w świecie, w którym status mierzy się dominacją, Evi zachowuje empatię i nie porzuca towarzyszy (niziołka, skrytobójcy, nieproszonego adoratora). Dzięki temu nawet najbardziej mroczne momenty nie degenerują się w cynizm.
Miasto bez Słońca jako system
Miasto bez Słońca to nie tylko scenografia. To system: matriarchalne klany, hierarchie, sojusze, które jutro będą już czymś innym, bo „Pod ziemią nie ma przyjaźni. Nie ma litości. Nie ma współczucia. Są tylko sojusze.” Z tej zasady wyrasta polityka tomu — negocjacje z królową tutejszego terytorium, transakcje wiązane, układy pod dyktando silniejszych. Otwarcie — przesłuchanie, ultimatum, wyznaczenie stawki — działa jak katapulta. Po dość statycznym (w sensie topograficznym) wprowadzeniu, fabuła przyspiesza i do samego końca praktycznie nie zwalnia: pojedynki, ucieczki, spiski, próby sił, wybuchy magii, a po drodze pajęcze horrory, które niektórym mogą podnieść ciśnienie o kilka oczek.
Galeria postaci jest kolorowa i celnie rozpisana. Demonik, demithitha, który wykracza poza stereotyp „szkodnika”, to największa niespodzianka: zyskuje samoświadomość, uczy się magii, ma uczucia i — tak to czuć — tajemnice. Czy jesteśmy świadkami narodzin „nowego gatunku” czy raczej inteligentnego gracza, który czeka na swój ruch? Autorka słusznie nie odkrywa kart. Po drugiej stronie stoi Calath’Dei — idealne wcielenie bezwzględności. Nie dlatego, że „jest zła”, tylko dlatego, że zna reguły i gra nimi do bólu: spiski, przemoc, skok po władzę, zero skrupułów. Jej skuteczność jest przerażająca, ale i wiarygodna — właśnie przez spójność z logiką Miasta. Na tym tle relacje między bohaterami potrafią iskryć, a wątek romantyczny — rozpisany na kilku adoratorów — chwilami zahacza o ton „guilty pleasure” (tak, skojarzenia z pewnym polskim filmem na „S…misja” są na miejscu), lecz nie przysłania osi fabuły. To raczej przyprawa niż danie główne.
Styl i klimat
Styl Wyspiańskiej-Trojniarz robi robotę. Pióro jest lekkie, ale nie płytkie. Opisy żywe, bez barokowych zawijasów, dialogi z energią i funkcją — popychają akcję i budują świat, nie zamieniają się w wykłady. Autorka potrafi jednym zdaniem złapać sedno („Po co nam mierzyć przemijanie?”), a zaraz potem bez przełączania biegu wrzucić nas w dynamikę walki. Co ważne, choć tom drugi jest wyraźnie mroczniejszy, spójność klimatu nie pęka. Ten mrok ma sens: odsłania konsekwencje wyborów, koszt władzy, cenę, jaką płaci się za prawdę o własnych korzeniach.
Dla kogo jest ta książka? Dla fanów fantasy, którzy lubią światotwórstwo z polityką w tle i wyrazistą protagonistkę. Dla czytelników 16+, bo to lektura bez pudrowania: przemoc jest nazwana (i krytycznie oświetlona), erotyka obecna, a sceny z gigantycznymi pająkami mogą być drastyczne. Dla tych, którzy szukają miksu akcji, intryg i napięć emocjonalnych. I — co ważne — także dla osób, które nie czytały pierwszego tomu: „Miasto bez Słońca” jest zaskakująco przystępne jako punkt wejścia, choć znajomość „jedynki” z pewnością podnosi stawkę emocji i pozwala lepiej docenić rozwój Evi oraz ból, jaki autorka zafundowała jej przyjaciołom.
Na koniec wróćmy do fizyczności książki, bo tu forma i treść zgrywają się jak rzadko: ilustracje i projekt edytorski nie tylko ozdabiają, ale scalają doświadczenie. Otwierasz tom i czujesz, że wchodzisz w „miasto” wymyślone od fundamentów, z własną estetyką, rytmem i regułami. To wrażenie nie opuszcza do ostatniej strony — nawet jeśli masz ochotę pogrozić autorce palcem za to, w którym miejscu urywa narrację.
Audiobook: „Lubisz głos Yennefer z gry Wiedźmin? … bo ja bardzo.”
A jeśli kochasz polski głos Yennefer z „Wiedźmina 3”, to świetna wiadomość: audiobook „Miasta bez Słońca” czyta Beata Jewiarz — ta sama lektorka/aktorka, która w polskim dubbingu wcieliła się w Yennefer z Vengerbergu.
Werdykt?
Bardzo solidna kontynuacja: gęsta, odważna, angażująca. Z drobnymi przesterami, ale z dużą wyobraźnią i konsekwencją. 9/10 — i silna rekomendacja dla tych, którzy nie boją się zejść głębiej. Bo w tej wiecznej nocy naprawdę jest co oglądać — i przed czym drżeć.
