O tym filmie napisano i powiedziano już wiele. Najczęściej rozpatruje się go w kategoriach polskiego „Wilka z Wall Street”. Jest tak, ponieważ historia przedstawiona w fabule w znaczącym stopniu nawiązuje do wspomnianego dzieła, które do dziś jest uważane za przynajmniej kultowe. Czy tak będzie z „Królem dopalaczy”? Można mieć, co do tego wątpliwości. Jednak myli się ten, kto sądzi, jakoby miałby to być – mówiąc metaforycznie – „gorszy brat” filmu pt. „Chcę więcej”.
fot. Monolith Films
O czym opowiada ten tytuł?
Choćby Michał Piepiórka, który opublikował swoją recenzję „Króla dopalaczy” na stronie Filmweb.pl, raz po raz skrzętnie porównuje ten tytuł z „Chcę więcej”. Pokusił się nawet o stwierdzenie, że: „W zasadzie główne różnice są takie, że Musiałowskiego zastępuje Tomasz Włosok, Julię Wieniawę – Vanessa Aleksander, a oszustwa na Blika – biznes z dopalaczami”. Na 1. rzut oka można tak sądzić, bo fabularnie zostają przedstawione podobne do siebie historie.
Jednak, moim zdaniem, nie można postawić między nimi znaku równości. W „Chcę więcej” widz spotyka się z sytuacją, kiedy to młody chłopak musi uzbierać 6 milionów złotych na leczenie bliskiej mu osoby; natomiast w „Królu dopalaczy” z bohaterem, który otrzymuje dług w spadku po ojcu. Ich sytuację różni to, że drugi nie musiał godzić się z zastaną sytuacją. Choć, gdyby odrzucił spadek, jego historia prawdopodobnie nie byłaby aż tak barwna, jak to zostało zaprezentowane w filmie. Zwracam na to uwagę, ponieważ to pokazuje, że oglądający „Króla dopalaczy” spotyka się tylko ze zbliżoną, a nie identyczną sytuacją.
Tym samym działania głównych bohaterów wynikają z nieco innych pobudek; co z kolei pozwala przekonać się, czy rzeczywiście podejmą się identycznych działań, chcąc rozwiązać nałożone na nich problemy. Ci, którzy spotkali się z tekstami promocyjnymi o tych tytułach lub/i widzieli, czy to zwiastun/zwiastuny, czy też zdążyli już obejrzeć film, wiedzą, że tak się stanie. Temu pozwoliłem sobie na tak nieduży spojler. Ich działania i sposób rozumienia świata został zaprojektowany przez scenarzystów i reżyserów w ten sposób, by pokazać, co ma cechować dzisiejszych młodych ludzi, którzy żyją w Polsce i jednocześnie szybko muszą zarobić sporą sumę pieniędzy. Tym mitycznym „czymś” ma być: egoizm, brak etycznych fundamentów i nawet nie tyle ochota (choć też), co usprawiedliwianie tego, jakoby można było życie przejść na skróty.
Z perspektywy 28-letniej osoby śmiało mogę rzec, że takie przedstawienie osób +/- w granicach 30. roku życia jest podejściem zbyt… uogólniającym, by nie powiedzieć (choć może powinno się?) spłyconym. Przy czym też nie byłem w aż takiej sytuacji jak bohaterowie grani przez Musiałowskiego, czy Włosoka, więc być może to ja powinienem bardziej stosować się do słów, które rzeczą, że: „Wiemy o sobie tyle, na ile nas sprawdzono”? Jest to jedno z tego rodzaju pytań, które może sobie zadać każdy z nas, przebywając sam ze sobą. Dlatego też w tym miejscu porzucę dalsze filozoficzne rozważania na rzecz wrócenia do opowiadania o fabule „Króla dopalaczy”. Choć najbliższe zdanie jak raz koreluje z samą postacią tytułowego bohatera.
Aktorzy występujący w „Królu dopalaczy” są siłą filmu?
Tomasz Włosok w każdej następnej scenie dowodzi, jak funkcjonuje bohater, który kieruje się impulsami, a nie rozsądkiem. Tym samym wciela się w osobowość, która jest inteligentna, ale nie mądra. Choć też trzeba mieć na uwadze, że nie mógł popełnić w pełni dowolnej kreacji swojej postaci, tak jak np. Sebastian Fabijański w „Dzikim”. Stąd raz po raz można pytać o to, w jakim stopniu Tomasz Włosok odtwarza tytułowego „Króla odpalaczy”, a w jakim go kreuje. Po 3-krotnym obejrzeniu tego tytułu stwierdzam, że za każdym razem te i podobne rozważania mogą zaprowadzić w kierunku odmiennych (i nie zawsze zbliżonych) wniosków. Przy czym to nie on jest tym, którego przemianę śledzi się z największymi wypiekami. Tomasz Włosok, Jan Frycz, czy Łukasz Simlat są aktorami, którzy wiernie odtworzyli swoje postaci.
Są przekonywujący, lecz nie zapadną w pamięć tak, jak to zrobiła Vanessa Aleksander. Najogólniej rzecz ujmując, można rzec, że jest kobietą, która raz po raz pojawia się w otoczeniu każdego ze wspomnianych. Moim zdaniem jej grę i postać w „Królu dopalaczy” oddaje hasło: „kameleon”. Tworzy tak… wielobarwną postać, że im częściej pojawia się na ekranie, tym trudniej rozszyfrować, kiedy mówi prawdę, a kiedy ją odgrywa. Tak jak Sebastian Fabijański stworzył swój benefis z „Dzikiego”, tak to samo Vanessa czyni w „Królu dopalaczy”. Dzięki temu, jak tworzy swoją postać – raz się ją kocha/uwielbia, raz nienawidzi, raz szanuje, a jeszcze innym akceptuje lub rozumie.
Z jednej strony nie zatraca się w chciwości tak jak postać grana przez Włosoka, ale też dosłownie czuć przez ekran, że ona również nie akceptuje porządku świata, w jakim przyszło jej żyć. Najprościej można by było napisać, że odgrywa postać kobiety, której imponują tzw. źli chłopcy, ale jeśli użyje się takich słów, wówczas popełni się dopiero preludium, a nie uwerturę. Pewnym jest, że jej postać – tak jak z resztą też sam „Król dopalaczy” – z biegiem czasu coraz bardziej wyrywa się szponom realizmu. Jednak nie sposób Vanessie zarzucić, jakoby miałaby być nieautentyczną. Bardziej… zagubioną. Kto wie, czy nie bardziej niż tytułowy bohater, który orientuje się, ile z czasem zaczyna zarabiać…
Przy czym oczywiste jest to, że postać grana przez Włosoka cierpi na chorobę, jaką jest chęć bycia panem świata. Panem życia i śmierci. Dążącą do jednego – bycia ideałem. Przynajmniej dopóty, dopóki jego siostra nie zażyje tego, co produkują chemicy w „laboratoriach” należących do tytułowego bohatera. Natomiast ona… Sądzę, że ile osób, tylu będzie odpowiedzi. Podobnie jak na pytanie, czy Łukasz Simlat stworzył postać policjanta, którzy rzeczywiście jeszcze istnieją w społeczeństwie, czy są już zbiorową fantazją lub wspomnieniem minionych lat. Chciałbym wierzyć, że wzorował się na realnych funkcjonariuszach… O tym, jak kończy się film, nie trzeba przekonywać nikogo, kto choćby pobieżnie śledził losy prawdziwego „Króla dopalaczy”.
Scenarzyści wraz z reżyserem nie stworzyli Włosokowi alternatywnej rzeczywistości; o czym z resztą sami przekonywali, czy to w zwiastunach, czy udzielanych wywiadach. Co prawda ich zakończenie nie jest 1:1 korelującym z tym, jakie miało miejsce w rzeczywistości, ale można powiedzieć, że w pewnym sensie obu tych „dżentelmenów” dosięgnęła tzw. ręka sprawiedliwości za to, czym się zajmowali… Mając w pamięci zakończenie filmu, każdy z osobna może odpowiedzieć na pytanie, czy na jej działanie rzeczywiście trzeba było aż tyle czekać…
Podsumowanie, czyli jak oceniam „Króla dopalaczy”?
Nadszedł czas, kiedy trzeba przyznać notę temu tytułowi. Ostatnim razem, tj. pisząc recenzję o „Rocznicy” tego nie poczyniłem, lecz już wtedy wyjawiałem powody swego działania. Można je poznać zaglądając, czy do tekstu samej recenzji z „Rocznicy”, czy też naszej serii #wtonacjirecenzji. Niemniej, „Królowi dopalaczy” wystawiam notę 6,5 na 10. Jest to film, który został opowiedziany sprawnie.
Postacie są wyraziste (najbardziej Vanessa Aleksander). Tomasz Włosok dzięki udziale w tej produkcji raz dwa zmył nienajlepsze (by nie powiedzieć dosadniej) wrażenie z „Dzikiego” w reżyserii Macieja Kawulskiego i znów można go komplementować.
Również Łukasz Simlat stworzył postać, którą można się inspirować. Pytaniem otwartym pozostaje tylko, czy rzeczywiście są jeszcze w Polsce tacy policjanci jak on… Ich postacie z tego filmu zapamiętuje się najszybciej, ale prawda jest taka, że na ekranie nie raz pojawiają się znaczące gwiazdy. Nawet mniej znani aktorzy zostali dobrani wiarygodnie, a nie tylko wedle klucza, dlatego za obsadę przyznaję „Królowi dopalaczy” plusa. Następnego także montażowi. Umiejętnie zadbano o to, aby podkreślić, a nie przerysować efektów. Miło – zwłaszcza, będąc po seansie „Dzikiego” – było się przekonać, że dłuższe ujęcia też potrafią mieć swój urok. Takie miano można również przypisać ścieżce dźwiękowej, jaka została użyta w „Królu dopalaczy”.
Jeszcze jeden, tj. szósty punkt przyznaję samej idei. W końcu raz jeszcze pokazano, że choć czasy się zmieniają, technologia wokół nas zyskuje na znaczeniu i zmienia naszą codzienność, to w obliczu pewnych bodźców i tak człowiek zaczyna działać, jak człowiek pierwotny, tj. bazując na podejmowaniu się instynktownych działań. Za to symboliczną połową plusa jest to, w jaki sposób reżyser i scenarzyści przedstawili młode pokolenie Polaków. Niestety każdy, kto miał w tym filmie +/- 30 lat i mniej, został przedstawiony schematycznie i za sprawą jednego schematu…
